Vissen voelen pijn

Wie vis eet, eet een dier. Een individu, dat heeft geleefd en gevoeld. Vissen zijn gewervelde dieren met een gevoelig zenuwstelsel, die op dezelfde manier op pijn reageren als mensen.

De afgelopen decennia is er wereldwijd uitgebreid onderzoek verricht om na te gaan of vissen pijn voelen. Uit deze studies blijkt dat we onze kennis over vissen moeten herzien. Vissen zijn hoog ontwikkelde, gewervelde dieren, die negatieve prikkels vermijden. Dit is nodig om te kunnen overleven. Hiervoor hebben ze een goed ontwikkeld zenuwstelsel.

Men dacht heel lang dat vissen over een geheugen van welgeteld twee seconden beschikken. Nu blijkt dat ze een goed langetermijngeheugen hebben en bovendien een goed ontwikkeld leervermogen. Ze leren niet enkel uit eigen ervaringen, maar ook door het gedrag van hun soortgenoten waar te nemen! Vissen leren op dezelfde wijze als gewervelde dieren op het land dat doen. Een belangrijk onderzoek(*) vond plaats in Edinburgh in 2003, en toonde aan dat vissen op dezelfde manier op pijnprikkels reageren als de mens. De dieren reageerden op gif, mechanische druk en temperatuurschommelingen.

Niet enkel wetenschappers, maar ook overheden geraken er stilaan van overtuigd dat vissen rechten hebben. De Nederlandse overheid stelde in 2002 een beleidsnota op rond “De waarde van vis”, waarin ze stelde dat er minimum welzijnseisen voor vissen moeten komen met betrekking tot de vangst en manier van doden.

Ongewervelden

Vissen zijn niet de enige waterdieren die het zwaar te verduren hebben. Ook ongewervelde dieren als kreeften, garnalen, mosselen, inktvissen en krabben worden volop gegeten en vaak op gruwelijke wijze vermoord. Deze dieren zijn al 700 miljoen jaar op de aarde aanwezig. In tegenstelling tot gewervelden (zoogdieren, vissen, vogels, reptielen en amfibieën) hebben ze geen wervelkolom en hun hersenen zijn anders gestructureerd. Daarom wordt vaak gedacht dat ze geen pijn voelen. Dit is echter niet waar.

Wetenschappers vonden bij verschillende soorten opiumachtige stoffen terug, die ook in het menselijk lichaam voorkomen en die pijn verzachten. Toen men dergelijke opioïden toediende aan ongewervelden als slakken, garnalen, wormen en insecten, reageerden zij op dezelfde wijze als mensen.

Hoewel er nog geen algemeen, sluitend wetenschappelijk antwoord is gegeven op de vraag of alle ongewervelden pijn kunnen ervaren – er zijn namelijk zo’n 1,3 miljoen ongewervelde diersoorten – blijkt uit alle onderzoek dat er tot nog toe naar gevoerd is dat pijnbeleving, bewustzijn, leervermogen en geheugen aanwezig zijn bij deze dieren. Dit geldt ondermeer voor kreeften, krabben, garnalen, mosselen en inktvissen.

In verschillende landen, zoals Engeland, Noorwegen, Australië en Nieuw-Zeeland, hebben schaaldieren en inktvissen al dezelfde status als gewervelde dieren.

* Lynne U. Sneddon, Victoria A. Braithaite en Michael J. Gentle: ‘Do fishes have nociceptors: evidence for the evolution of a vertebrate sensory system’, Proceedings of the Royal Society B, (2003). Verricht door het Roslin Instituut en de Universiteit van Edinburgh.

Helaas werd voor dit en ander onderzoek naar de pijnbeleving van vissen soms gebruik gemaakt van dierproeven. We vermelden het onderzoek , omwille van het resultaat, maar willen toch opmerken dat dergelijk onderzoek ook had kunnen gevoerd worden door middel van observatie en andere dierenleedvrije methoden, hetgeen soms ook gebeurt. Meer informatie over dierproefonderzoek voor wetenschappelijke doeleinden en de alternatieven vind je op www.dierproeveninformatie.nl